4 . اجتماع امر و نهى [ توضيح مفردات ] تعبير « جواز اجتماع امر و نهى در امر واحد » از عناوين گمراه‌كننده است و براى رفع ابهام از آن بايد مفردات آن توضيح داده شود : 1 . اجتماع : مقصود از اجتماع ، تلاقى اتفاقى ميان مأمور به و منهى عنه در شىء واحد است و اين در صورتى خواهد بود كه امر ، به يك عنوان و نهى ، به عنوانى ديگر تعلّق گرفته باشد . اين تلاقى دو گونه مىتواند باشد : الف . اجتماع موردى ، به اين صورت كه عنوان مأمور به بر يك فعل و عنوان منهى عنه بر فعل ديگرى منطبق باشد ، لكن اين دو فعل در زمان واحد و باهم تحقق يافته باشند ، مانند اجتماع عنوان نماز و نگاه به نامحرم در كسى كه هنگام اقامهء نماز به نامحرم نگاه مىكند . چنين مواردى از محل بحث بيرون است . ب . اجتماع حقيقى ، به اين صورت كه دو عنوان يادشده بر يك فعل ، از دو جهت ، منطبق گردد ، مانند اجتماع عنوان نماز و غصب در كسى كه در زمين غصبى نماز مىخواند . در اين موارد فعل واحد از يك جهت مصداق واجب و از جهت ديگر مصداق حرام است و اگر اجتماع امر و نهى جايز باشد ، آن فعل هم واجب است و هم حرام .